Neem contact op
In het havengebied van Lauwersoog wordt door ondernemers, overheden en tal van organisaties stevig ingezet op een duurzame toekomst. Het doel: een fossielvrije haven, met focus op natuurbehoud en zelfvoorziening. 'Je omgeving bepaalt je license to operate.'
De haven van Lauwersoog ligt ingeklemd tussen Nationaal Park Lauwersmeer en Unesco Werelderfgoed Waddenzee. Daartussen vissersschepen, horeca, een veerhaven en circa tachtig bedrijven. Het is een plek om zuinig op te zijn. En de mensen die hier hun boterham verdienen weten dat maar al te goed.
Al zo'n negen jaar werken ondernemers, het havenbedrijf, overheden en verschillende organisaties, waaronder de NOM, samen aan een duurzaam havengebied. Hoe pakken ze het aan en wat hebben ze al bereikt? Om daar antwoord op te krijgen zijn drie van de betrokkenen aangeschoven in Restaurette Schierzicht, pal aan het water: Klaas Laansma (aanjager Programma Duurzame Haven Lauwersoog), Sander Wubbolts (directeur Haven Lauwersoog) en Gretha Boels (business developer Smart Energy Hubs NOM).
'We zijn in 2017 begonnen met een koersdocument voor het programma Duurzame Haven Lauwersoog', vertelt Klaas. 'Niet uit de dikke duim, maar door ondernemers en andere direct betrokkenen echt te vragen: wat vinden jullie belangrijk? Fossielvrij bleek een van de belangrijkste ambities. Begrijpelijk, want je omgeving bepaalt je license to operate. En die omgeving is hier grotendeels werelderfgoed.'
We gaan naar meer dan 50% minder lichtuitstoot in drie jaar. En we weten bijna zeker dat het naar 75% gaat, omdat iedereen meedoet. Andere havens volgen de ontwikkelingen op de voet en bellen inmiddels voor advies. Sander Wubbolts Directeur Haven Lauwersoog
We gaan naar meer dan 50% minder lichtuitstoot in drie jaar. En we weten bijna zeker dat het naar 75% gaat, omdat iedereen meedoet. Andere havens volgen de ontwikkelingen op de voet en bellen inmiddels voor advies.
Alleen bij woorden blijft het niet in Lauwersoog. De resultaten liegen er niet om. Zonnepanelen op de bedrijfsdaken wekken inmiddels 18 procent van het eigen elektriciteitsverbruik op. Of neem het havenslibproject, waarbij gebaggerd slib niet op zee wordt gestort, maar wordt omgezet in bruikbare klei. Die klei kan daarna onder meer worden gebruikt voor dijkversterking, als bodemverbeteraar in de landbouw en kan in de bouw zelfs dienen als vervanger van cement.
De druk om verder te verduurzamen neemt toe. 'Het energienet is, net als op andere bedrijventerreinen, soms een beperkende factor', erkent Sander. 'Als er dan een initiatief vanuit de ondernemers ontstaat om energie onderling beter te managen, steunen we dat van harte.'
Maar hoe organiseer je zoiets? Hoe krijg je dat voor elkaar met al die verschillende partijen? 'De Havencoalitie, een netwerk van ondernemers, overheden en organisaties, trekt de concrete projecten in de haven', legt Sander uit. 'De Stuurgroep Lauwersmeer, het samenwerkingsverband van provincies, gemeenten, waterschappen, Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat, zorgt voor afstemming in het gebied. En het programma Duurzame Haven is in feite de routekaart waarbinnen projecten worden voorbereid en uitgevoerd.'
Sinds maart 2025 richt Gretha Boels zich in de drie noordelijke provincies als business developer Smart Energy Hubs vanuit de NOM op het begeleiden en ondersteunen van samenwerkingen rond innovatieve energie-oplossingen en netcongestievraagstukken op onder meer bedrijventerreinen. Haar inbreng in Lauwersoog in de ontwikkeling van de Energiegemeenschap Lauwersoog is relatief nieuw, maar geworteld in jarenlange ervaring. Eerder was ze in de provincie Utrecht nauw betrokken bij de ontwikkeling van Energie hub Lage Weide, op een bedrijventerrein, inclusief de realisatie van een groepstransportovereenkomst (GTO) met de netbeheerder, waarmee bedrijven samen de bestaande transportcapaciteit optimaal benutten en energie opwekken, delen en beheren.
'De belangrijkste les die ik uit Utrecht heb meegenomen is dat alle partijen intrinsiek gemotiveerd moeten zijn, elkaar iets moeten gunnen, innovatief moeten zijn, het eens moeten zijn over de richting én elk hun eigen bijdrage moeten leveren', vertelt Gretha. ‘Dat is precies wat ik hier ook zie. Door de unieke ligging en de energetische situatie ziet nagenoeg iedereen hier vrij snel waarom actief meedoen zinvol is. De meeste bedrijven hier zijn familiebedrijven met korte beslislijnen en een groot sociaal hart voor hun werknemers en de omgeving. Maar ook de overheden en andere organisaties zitten er bovenop.'
Dat de NOM aan tafel zit, is voor ons superbelangrijk. Als we subsidies moeten aanvragen of juridische ondersteuning nodig hebben, dan kunnen we terugvallen op het netwerk van de NOM. Klaas Laansma Aanjager Programma Duurzame Haven Lauwersoog
Dat de NOM aan tafel zit, is voor ons superbelangrijk. Als we subsidies moeten aanvragen of juridische ondersteuning nodig hebben, dan kunnen we terugvallen op het netwerk van de NOM.
Klaas weet dat al langer en vat de essentie samen in een mooie metafoor. 'Je kunt proberen de kikkers in de kruiwagen te houden, maar dan ren je je rot. Je kunt ook een poeltje graven waar ze graag in zitten en zelf naartoe gaan. Dat is hoe wij het doen.' Klaas heeft iets met de Wadden, al van kinds af aan. Zo is hij al meer dan 20 jaar wadloopgids. 'Toen ik hier in 2017 kwam om interviews te houden met ondernemers over duurzaamheid, raakte ik verslaafd aan de eigenzinnigheid en het grote verantwoordelijkheidsgevoel. Op een gegeven moment gaat het in je hart zitten. Hier is bijvoorbeeld geen bedrijvenvereniging, want als je dingen doet op het gebied van duurzaamheid en natuur, is dat iets collectiefs. Ieder levert zijn of haar bijdrage uit intrinsieke motivatie. Duurzame energie, maar ook de natuur in het havengebied zijn de verantwoordelijkheid van ons allemaal.'
Sander Wubbolts is sinds oktober 2025 directeur van de haven. Hij heeft een brede achtergrond: van projectontwikkeling tot belangenbehartiging en stakeholdermanagement. 'De opdracht is enerzijds zorgen dat de exploitatie toekomstbestendig wordt en blijft', zegt hij, 'en anderzijds visie ontwikkelen over waar we als haven naartoe willen groeien. 'Een goede visie helpt focussen en prioriteren. Hoe willen we dat het gebied, afgezet in een tijdlijn, functioneert, groeit, bloeit en fossielvrij is?'
Een toekomstbestendig havengebied betekent fossielvrij worden én tegelijkertijd ook zorgen dat de garnalenvisserij en het toerisme overeind blijven. Het is voortdurend balanceren tussen economie en ecologie. 'Ik denk dat elke haven die balans zoekt', zegt Sander. 'Maar hier gaat het vrij natuurlijk. Lauwersoog is en blijft een visserijhaven. Dat is de ziel. Maar we hebben ook andere takken van sport die we als groeidiamanten zien, waaronder toerisme en recreatie. Ook offshore wind zien we als een groeimarkt die verschillende kansen biedt. Als ik moet kiezen tussen een standalone project en een project dat meerdere sectoren versterkt, kies ik altijd voor dat laatste. De samenhang daarin vind ik belangrijk.’
Elk afzonderlijk project heeft zijn eigen financiering. Soms een gemeentelijke subsidie, soms een ander potje, ook dragen de ondernemers zelf bij. 'Dat de NOM aan tafel zit, is voor ons superbelangrijk', onderstreept Klaas. 'Als we subsidies moeten aanvragen of juridische ondersteuning nodig hebben, dan kunnen we terugvallen op het netwerk van de NOM. Gretha brengt daarbij ook haar ervaring met energy hubs mee. Voor een kleine haven is dat onmisbaar.'
Lauwersoog is meer dan een verhaal voor de regio. Het donkerteproject illustreert dat. Samen met de Rijksuniversiteit Groningen, de provincie Groningen en gemeente Het Hogeland werken ondernemers in het Masterplan Donkerte aan het terugdringen van de lichtuitstoot in de haven. 'We gaan naar meer dan 50% minder lichtuitstoot in drie jaar', licht Sander toe. 'En we weten bijna zeker dat het naar 75% gaat, omdat iedereen meedoet. Andere havens volgen de ontwikkelingen op de voet en bellen inmiddels voor advies.’
Natuurlijk, Lauwersoog is nog lang niet klaar. Rondvaartondernemers staan te popelen om te elektrificeren en ook de veerboot naar Schiermonnikoog moet op korte termijn CO₂-neutraal varen. En zo staat er veel meer op stapel.
'Ik ben ervan overtuigd dat de Energiegemeenschap Lauwersoog er over twee, drie jaar staat', stelt Klaas. Een energiegemeenschap waarbij bedrijven en overheden gezamenlijk transportcapaciteit benutten, energie opwekken, opslaan en onderling uitwisselen. Met 40% meer duurzame energie dan nu.' Ook Gretha kijkt vol vertrouwen vooruit. 'Elke stap die je nu zet, met lef, daadkracht en experimenteerruimte, maakt de volgende stap makkelijker en mooier.'
Vanuit het ministerie van Klimaat en Groene Groei hebben provincies en Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) middelen ontvangen uit het Stimuleringsprogramma Energiehubs 2024. Hiermee kunnen zij hun plannen in de provincie realiseren en ondernemers ondersteunen.
Bij de NOM is Gretha Boels aangesteld als aanspreekpunt voor energiehubs. Zij heeft ruime ervaring met het opzetten van energiehubs in samenwerking met bedrijven en overheden.
Heb je te maken met netcongestie of werk je aan een toekomstbestendig energiesysteem? Gretha helpt je graag op weg. Je kunt bij haar terecht voor ondersteuning bij een eerste verkenning, uitleg over de verschillende stappen in het ontwikkelproces, contractvormen met netbeheerders, organisatievraagstukken, subsidiemogelijkheden en andere praktische vragen rondom energie.
Deel deze pagina: