Geert Buiter: ‘Waardevolle groei gaat niet alleen over geld’

Innovatie is al vele jaren ‘hot’. “Wie niet innoveert, blijft achter en overleeft niet” is een tegeltjeswijsheid die ik vaak hoor en lees. En wat denk je van deze: “Stilstand is achteruitgang”. Misschien een beetje cliché en eendimensionaal, deze uitspraken. Maar tegeltjeswijsheden kloppen in de kern eigenlijk altijd gewoon, hoe irritant ook.

Anders kijken naar innovatie

Wat is innovatie eigenlijk? Bij Google kwam ik bij de eerste hit al 24 definities tegen die wel één ding gemeen hadden: bij innovatie wordt vaak als eerste gedacht aan technische innovatie. Ook de stimulerende maatregelen van de verschillende overheden zijn daar in het algemeen primair op gericht.

Wat voor mij echter minstens zo belangrijk is, is innovatie op andere vlakken: sociale innovatie, diversiteit, inclusiviteit en duurzaamheid. En laten we eens op een andere (innoverende) manier naar de kern van ons economisch systeem kijken: het streven naar financiële winstmaximalisatie voor de onderneming en haar aandeelhouders. Recent verschenen berichten in de media dat een aantal leiders van grote Amerikaanse concerns verklaarden de aandeelhouderswaarde niet meer voorop te stellen, maar in plaats daarvan waardecreatie op de langere termijn voorop te stellen. En dan met name waarde voor medewerkers en omgeving. Dat kun je natuurlijk uitleggen als een mooi praatje voor de bühne, maar in de bakermat van het Angelsaksische kapitalisme vind ik het een bijzondere en bemoedigende beweging.

Sociaal ondernemen moet de nieuwe norm worden

Door aandacht aan andere zaken te geven dan alleen geld verdienen, maak je zichtbaar dat je als ondernemer ook andere opdrachten en doelen kan formuleren. Ook daar hebben we (natuurlijk) weer een kreet voor bedacht: “ondernemen met impact ”of “sociale ondernemingen” . Waar ik grote moeite mee heb, is dat we hiermee de schijn wekken deze ondernemingen in een eigen hokje te kunnen duwen. Hiermee maken we er een aparte categorie van waar wellicht ook andere normen voor zouden kunnen gelden. Wat als we dat nou eens niet zouden doen? En er in plaats daarvan vanuit gaan dat deze sociale ondernemingen de nieuwe norm zijn die moet gaan gelden voor alle bedrijven.

Dit klinkt natuurlijk mooi en is, ik weet het, nog niet zo gemakkelijk door te voeren. Immers: we zitten vast in oude normen en waarden, uitgangspunten en dogma’s. Maar in een wereld die steeds sneller verandert, en waar we grote vragen en problemen het hoofd moeten bieden, moet je naar de langere termijn kijken om goed te begrijpen wat er op je af gaat komen. Doe je dat niet dan loop je als onderneming het reële risico irrelevant te worden en het contact met je omgeving en je klanten te verliezen.

Durf op andere vlakken te groeien

Laten we daarom uitgaan van de in mijn ogen normale bedrijfseconomische principes: een onderneming moet financieel winst maken om te kunnen blijven bestaan en om te kunnen innoveren, investeren en continuïteit te bieden aan werknemers en klanten. Dat is en blijft de basis. Soms is dat alleen al moeilijk om te realiseren. Maar als dat dan lukt, wil ik voorstellen om niet te kiezen voor maximaal financieel rendement. Dat geeft ruimte om andere keuzes te maken op gebied van duurzaamheid, diversiteit, inclusiviteit en sociale impact die zoveel meer brengen dan financieel gewin alleen. Daar word je als ondernemer volgens mij echt een stuk blijer van. En stel je de vraag: wat voor soort bedrijf wil ik zijn, op welke gebieden kan ik groeien en zijn er voor mij ook grenzen aan die groei? Innovatie op een ander vlak, dus.

De goede dingen doen als core business

Laten we er samen voor zorgen dat dit niet een volgende hype is, maar dat we het verankeren in onze maatschappij: sociaal, duurzaam en inclusief ondernemen wordt de norm. En dus niet een leuk labeltje voor de bühne om zoals een echte wolf in schaapskleren (daar is er weer één) uiteindelijk toch te gaan voor financiële winstmaximalisatie, hoge beurskoersen en financiële bevrediging van de aandeelhouders. Maak de stap van dingen doen (gericht op financieel rendement) naar dingen goed doen en uiteindelijk de goede dingen doen. En maak dat onderdeel van de core business.

En laat ik er als afsluiter nog maar eens een ouwe Romeinse filosoof (Seneca) bijhalen: “Geld alleen heeft nog nooit iemand rijk gemaakt”.