Interview: Noé van Hulst: het ontbreekt bij energiebeleid aan feitenkennis

Een doorn in het oog van Van Hulst is wat hij noemt fact free policy: beleidsnotities die stellen dat een grotendeels hernieuwbare en CO2-vrije energievoorziening over enkele decennia mogelijk zou zijn, zonder dat er voldoende krachtig beleid achter zit dat zulke doelstellingen realistisch maakt. Van Hulst verwacht daarom dat fossiele brandstoffen nog decennialang dominant zullen blijven en dat scenario's met een 100%-duurzame energievoorziening in 2050 onrealistisch zijn. En omdat ze onrealistisch zijn, zijn ze ook schadelijk, zegt Van Hulst:. "Je suggereert dat er minder fossiele brandstoffen nodig zijn dan in werkelijkheid het geval is. Dat zorgt voor een gebrek aan investeringen, investeringsonzekerheid en uiteindelijk dus hoge prijzen en volatiliteit in de energiemarkten."

Ook zorgen te ambitieuze doelen voor een gebrek aan draagvlak voor het beleid, denkt Van Hulst. "Als je doelstellingen zo scherp stelt dat je steeds moet constateren dat je ze niet realiseert, dan ondergraaft dat de geloofwaardigheid van het beleid. Die kloof tussen ambitie en feitelijk beleid moet hersteld worden." Volgens Van Hulst is dit vooral een Europees en Amerikaans probleem: China en andere Aziatische landen stellen wél doelen die haalbaar zijn.

Van Hulst vergelijkt het energiebeleid met financieel beleid: "in de financiële markten wordt slecht beleid onmiddellijk gecorrigeerd. Als Spanje en Italië niet aannemelijk kunnen maken hoe ze hun staatsschuld gaan aanpakken, dan moeten ze hun beleid aanpassen. Bij energiebeleid ontberen we zo’n correctiemechanisme. Daar kijken we te veel naar de gestelde doelen en niet naar wat er in werkelijkheid gebeurt." Dat er een kloof is tussen de ambitie en het werkelijke beleid, is volgens Van Hulst duidelijk te zien aan de lage CO2-prijs: "Dat is het voorbeeld bij uitstek dat het beleid volstrekt onvoldoende is, die prijs zou eigenlijk EUR 25 tot 30 moeten zijn."

Van Hulst benadrukt dat hij net zo goed als ieder ander achter het streven naar duurzaamheid staat. "Maar ik maak altijd onderscheid tussen wat we zouden moeten willen en wat er feitelijk gebeurt. Ambitie moet je hebben, maar je moet niet suggereren dat het relatief makkelijk en tegen weinig kosten kan. Óf je moet de ambities bijstellen, óf je moet zodanig krachtig beleid gaan voeren dat je doelstellingen in zicht komen. Ik deel de ambitie wel, maar het gaat langer duren dan algemeen wordt aangenomen. Zelf pleit ik voor meer haalbare doelstellingen, maar dan gekoppeld aan beleid waarmee je die doelstellingen ook echt kunt halen. We moeten af van het idee dat de energietransitie pijnloos kan."

Centre of excellence
De Energy Academy dan. Een klein team werkt momenteel hard aan de ontwikkeling daarvan, en een officiële startbijeenkomst staat gepland voor 20 september. Het doel is een internationaal centre of excellence te creëren en dat is volgens Van Hulst "een zeer uitdagende klus". "Het goede nieuws is dat er al een sterke basis is: bij de Rijksuniversiteit Groningen (Rug) en de Hanze Hogeschool zijn al honderden studenten die energiegerelateerde opleidingen volgen. En ook qua onderzoek is er al een sterke infrastructuur. De kunst is vooral de verbindingen te versterken en dat wat er al is op een hoger plan te brengen en internationaler te maken. We willen Nederland meer positioneren als energiekennisland."

De EAE zal actief de samenwerking zoeken met bedrijven en kennisinstellingen in Nederland en daarbuiten, zoals technische universiteiten, TNO, ECN en het Centrum voor Energievraagstukken van de Universiteit van Amsterdam. "Het gaat om het vinden van de juiste formules om elkaar te versterken. Bij de TU's gebeurt al heel veel qua technisch onderzoek en onderwijs, hier in Groningen bestaat een traditie van interdisciplinariteit en hebben we meer alfa- en gamma-expertise." Maar cruciaal voor Van Hulst is vooral de internationale ambitie en samenwerking: "Nederland alleen is veel te klein. We willen met vooral ook internationaal samenwerken, het moet een open systeem zijn."

Het concrete plan is om in Groningen een University College op te zetten als onderdeel van de Rug, waar drie 'sporen' gevolgd kunnen worden. Energie zou dan één van die sporen worden (healthy aging en sustainable society zijn de andere twee). De EAE krijgt daarnaast zijn eigen fysieke testfaciliteit Entrance (Energy Transition Centre). De eerste fase daarvan, een kleine testlocatie, moet al dit jaar klaar zijn.

De EAE wordt dus geen onderwijsinstelling op zichzelf en ook geen faculteit binnen de Rug, hoewel het fysieke centrum daar wel is gevestigd. Een student zal geen diploma van de EAE ontvangen, maar gewoon van de Rug, de Hanze Hogeschool of een van de MBO-instellingen. Bij de eerste presentatie van de plannen voor een Energy Academy was er nog wel sprake van een eigen bachelor-master programma dat mogelijk al in september 2012 van start zou gaan, maar dat plan is verlaten. Wel komen er nieuwe opleidingen: zojuist is bijvoorbeeld officiële goedkeuring gegeven voor een nieuwe masteropleiding Renewable Energy (Master of Science), die vanaf september in het kader van de Energy Academy aan de Hanze Hogeschool gevolgd kan worden.

Naast vernieuwing van het onderwijs, ligt de nadruk binnen de EAE op het leggen van verbindingen en het aanbieden van additionele leeractiviteiten, zegt Van Hulst. De additionele activiteiten waar hij aan denkt, zijn "masterclasses van toplui die we voor een dag of enkele dagen hiernaartoe halen. Of topstages bij bedrijven, waar studenten van de universiteit, HBO en MBO samenwerken." Ook discussies over de grote energievraagstukken horen thuis bij de EAE, zegt Van Hulst. Zo was er dinsdag nog een Energy Transition Debate onder leiding van Pieter Boot, hoofd van de sector Klimaat, Lucht en Energie van het Planbureau voor de leefomgeving (PBL).

Tot slot ziet Van Hulst een rol voor de EAE bij het faciliteren van start-ups. "We willen laten zien dat werken bij de grote jongens niet per se het hoogst haalbare is. Ook nieuwe bedrijvigheid is heel belangrijk. Voor degenen die het leuk vinden om een eigen bedrijf te beginnen, willen we de infrastructuur daarvoor neerzetten, ook qua onderwijs en begeleiding."